Ο Σαλιάπιν ήταν συναρπαστικός. Εκτός από την ποιότητα της φωνής και την τεχνική του, έθεσε τις
βάσεις για έναν άλλο τρόπο έκφρασης, ο οποίος δεν περιορίζεται στο τραγούδι, αλλά δημιουργεί
θεατρικό γεγονός, κάτι αντίστοιχο με αυτό που έκανε η Κάλλας αργότερα. Από τραγουδιστής με υπο-
τυπώδη σκηνική δράση, γίνεται τραγουδιστής-ηθοποιός. Για τον Σαλιάπιν η όπερα ήταν –πάνω απ’
όλα– θεατρική τέχνη, σκηνική πράξη, δραματουργικό συμβάν, ανάπτυξη ενός χαρακτήρα.

Σειρά: Χαρισματικοί Ρώσοι Καλλιτέχνες

Τα ειδικά προνόμια, τα οποία πρόσφεραν, προσέλκυσαν εξέχουσες προσωπικότητες. Η Ρωσία έγινε ιδιαίτερα ελκυστικός προορισμός για αρκετούς μουσικούς από τη Δυτική Ευρώπη. Αυτή η τακτική, είχε ως αποτέλεσμα να αγαπηθεί υπερβολικά η όπερα από τους Ρώσους και στη συνέχεια να αναπτυχθεί στη ντόπιαεκδοχή της.

Το άρθρο Όπερα εμφανίστηκε πρώτα στο Εκδόσεις Λέμβος.

Ο χορός στη Ρωσία αναπτύχθηκε στις πολυάριθμες αυτοκρατορικές σχολές μπαλέτου, προσφέροντας στην τέχνη εκλεκτούς χορευτές και χορεύτριες. Και, σαν αποκορύφωμα, ένα θαύμα εμφανίστηκε μέσα από αυτές, ο αιθέριος Βάτσλαβ Νιζίνσκι, ο άνθρωπος πουλί ή ο άνθρωπος πεταλούδα, όπως τον αποκαλούσαν.

Ελένη Κατσιώλη

Το άρθρο Χορός εμφανίστηκε πρώτα στο Εκδόσεις Λέμβος.

Ο Νέστωρ Μαχνό κατηγορήθηκε από τους μπολσεβίκους ότι διεξήγαγε πογκρόμ εναντίον των Εβραίων της Ουκρανίας. Ο ίδιος το αρνείται και απευθύνεται με επιστολή «Προς τους απανταχού Εβραίους», για να αποκρούσει τις εναντίον του κατηγορίες. Επίσης, αντιπαραθέτει ονόματα μαχητών – συντρόφων του εβραϊκής καταγωγής, οι οποίοι δρούσαν μαζί του, στο στράτευμα του, τη Μαχνοφσίνα. Και επιπλέον, σύμφωνα με τα λεγόμενά του, όσοι από τους μαχητές του συμμετείχαν αυτοβούλως σε τέτοιες πράξεις εκτελούνταν επιτόπου.

Ο Μαχνό ηγήθηκε ενός αγροτικού κινήματος, το οποίο μετεξελίχθηκε πολύ σύντομα στον «Επαναστατικό Αντάρτικο Στρατό της Ουκρανίας». Αριθμούσε 50.000 μαχητές. Ένας αριθμός, σχεδόν, ανάλογος με τον Δημοκρατικό Στρατό της Ελλάδας στην πιο μεγάλη του ανάπτυξη, αριθμός καθόλου αμελητέος. Αυτός ο σχεδόν αγράμματος επαναστάτης πολύ σύντομα ίδρυσε ένα κράτος, την Ελεύθερη Επικράτεια ή Μαχνοφσίνα ή Μαχνοβία, στα ανατολικά της Ουκρανίας. Το κράτος αυτό δεν ευδοκίμησε, ο Μαχνό όμως πρόλαβε να εκδώσει διατάγματα για τη λειτουργία του καθώς και νόμισμα, το παλιό καρμπόβανετς, υποτιμημένο και σφραγισμένο με την υπογραφή του.

Έρευνα & Μετάφραση: Ελένη Κατσιώλη

Το άρθρο Νέστωρ Μαχνό εμφανίστηκε πρώτα στο Εκδόσεις Λέμβος.

α) ο «όψιμος» Homo Universalis Μιχαήλ Λομονόσοφ, το όνομα του οποίου φέρει το πανεπιστήμιο της Μόσχας,

β) ο πρωτοπόρος μαθηματικός της μη Ευκλείδειας γεωμετρίας, η οποία άνοιξε τον δρόμο για το διάστημα, Νικολάι Λομπατσέφσκι,

γ) ο ιδιαίτερα γνωστός σε εμάς από τα σχολικά μας χρόνια χημικός Ντμίτρι Μεντελέγεφ, με τον περιοδικό του πίνακα, και

δ) ο αυτοδίδακτος επιστήμονας, εφευρέτης και σχεδιαστής Κονσταντίν Τσιολκόφσκι, πατέρας της αστροναυτικής.

Μια παρουσίαση του βίου, της επιστήμης, του χώρου στον οποίο έδρασαν και του περίγυρού τους, για ένα πλατύτερο κοινό που δεν έχει εντρυφήσει σε αυτές τις επιστήμες.

Έρευνα και μετάφραση: Ελένη Κατσιώλη

Το άρθρο Ιδιοφυείς Ρώσοι επιστήμονες εμφανίστηκε πρώτα στο Εκδόσεις Λέμβος.

…”Η τελευταία χρονιά είναι και ένα λογοτεχνικό έργο: αληθινό δηλαδή, όχι με την έννοια καταθέσεων στο δικαστήριο (την αλήθεια και μόνο την αλήθεια), αλλά γνήσιο με τον τρόπο που μπορεί να είναι η λογοτεχνία”.

“Όταν βλέπω τους ανθρώπους αυτούς σκέφτομαι τι κρίμα, γιατί μόνο αυτοί, γιατί να μην έχουμε κι εμείς την ευκαιρία να αλλάξουμε για άλλη μια φορά τα πάντα”;

Ο χρονικογράφος Martin Gross μετακομίζει τον Γενάρη του 1990 από τη Δ. Γερμανία στη Δρέσδη, προκειμένου να καταγράψει από κοντά τον τρόπο που η Πολιτική και η Ιστορία σαρώνουν την καθημερινή ζωή των πολιτών της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας τον τελευταίο χρόνο ύπαρξής της πριν την επανένωση των δύο κρατών. Ταυτόχρονα εκθέτει τους στοχασμούς του για τα οικονομικά συστήματα και το μέλλον της Ευρώπης με τρόπο γλαφυρό και, κάποιες στιγμές, εντυπωσιακά προφητικό.

Συγγραφέας: Martin Gross

Μετάφραση: Ηλίας Τριανταφύλλου – Βιβλιονέτ

Βιβλία του μεταφραστή από τις εκδόσεις Λέμβος:

Ίμενζεε

Δόξα τον Αλλάχ είμαι άθεος

Το άρθρο Η τελευταία χρονιά εμφανίστηκε πρώτα στο Εκδόσεις Λέμβος.

Ο ιστορικός Βάλεντιν Γκρέμπνερ στο Retroland μιλά για τα δημοφιλή σημεία του ιστορικού τουρισμού – και για το πώς αυτός προέκυψε, καθώς εφευρέθηκε από μοναχούς με επιχειρηματικό πνεύμα πριν από πεντακόσια και πλέον χρόνια. Ο Γκρέμπνερ ταξιδεύει από τα «Sacri Monti» τους στο Πιεμόντε μέχρι τους μεσαιωνικούς καθεδρικούς ναούς και τα ιστορικά κέντρα των πόλεων. Τις Άλπεις, τη ρομαντική Λουκέρνη και τη γραφική Σρι Λάνκα. Περιγράφει κομψά τη γοητεία του να ταξιδεύουμε στο παρελθόν: Είναι η λαχτάρα να βρούμε τον  παράδεισο, τη γνησιότητα του παρελθόντος, το οποίο πρέπει να ξαναζήσουμε, ίσως και πιο έντονα. Καλώς ήρθατε λοιπόν στη μηχανή του χρόνου και στο μεγάλο παζάρι των «ιστορικών ταυτοτήτων». Παρακαλώ επιβιβαστείτε στο Retroland, ταξιδεύουμε με την όπισθεν!

Ο ιστορικός τουρισμός είναι της μόδας. Γιατί άραγε;

Πώς συνδέονται τα Lego με τον Μεσαίωνα και την αναζήτηση της ταυτότητας; Μήπως τελικά είμαστε όλοι τουρίστες;

Μετάφραση: Αρετή Βάνα

Επιμέλεια: Ηλίας Τριανταφύλλου

Δοκίμια

Πρωτότυπο των εκδόσεων S. Fischer Verlage

Το άρθρο Retroland εμφανίστηκε πρώτα στο Εκδόσεις Λέμβος.

Στα μέσα του 18ου αιώνα ο νεαρός τότε Φρειδερίκος ο Δεύτερος, μετέπειτα βασιλέας της Πρωσίας, θα συγγράφει τον Αντι-Μακιαβέλι. Ως πάτρωνας του Βολταίρου θα του ζητήσει να το ελέγξει και να το σχολιάσει εκτενώς. Εκείνος θα ανταποκριθεί και το 1740 θα εκδοθεί στο Λονδίνο στη γαλλική γλώσσα αυτό το αριστούργημα της πολιτικής φιλοσοφίας μερικούς μήνες μετά την στέψη του Φρειδείκου ως βασιλιά της Πρωσσίας. Πρόκειται για μια απάντηση στον Πρίγκιπα (Ηγεμών) του Μακιαβέλι.

Τα επιχειρήματα του Φρειδερίκου θα καταπλήξουν τους διανοούμενους της εποχής του. Οι συστάσεις του Μακιαβέλι διακατέχονται από υποκειμενικότητα, θα καταλήξει. Επίσης πρόκειται για ατελή άποψη των δρώμενων της πολιτικής.

Η σκέψη και η γραφή του νεαρού Φρειδερίκου αντανακλά τις αρχές του Διαφωτισμού. Η ιδεώδης διακυβέρνηση καθορίζεται από τον ορθολογισμό. Ο κυβερνών επιφορτίζεται με την ευθύνη των υπηκόων του. Οι μηχανορραφίες του οδηγούν στον όλεθρο.

Ο Αντι-Μακιαβέλι του Φρειδερίκου του Β’ και του Βολταίρου εκδίδεται για πρώτη φορά στην ελληνική γλώσσα σε μετάφραση και σχολιασμό Νικόλα Βερνίκου και Σοφίας Δασκαλοπούλου. Στην παρούσα έκδοση συμπεριλαμβάνεται και το πρωτότυπο έργο του Μακιαβέλι.

Βιογαρφικά:

Ο Φρανσουά Μαρί Αρουέτ (1694-1778), υπέγραφε τα κείμενά του ως Βολταίρος. Θεωρείται εξέχουσα προσωπικότητα των γαλλικών γραμμάτων. Φιλόσοφος και συγγραφέας αφιερώθηκε στην καταδίκη της τυραννίας. Μέσω της σάτιρας, του χιούμορ και της σπουδαίας γραφής του ο Βολταίρος ανέδειξε το ιδεώδες της προόδου. Πρόδρομος της επαναστατικής περιόδου τα έργα του συνεχίζουν να συν-διαμορφώνουν την κοινή συνείδηση του ευρωπαϊκού πολιτισμού.

Ο Φρειδερίκος Ντερ Γκρόσε (1712-1786) γνωστός ως Φρειδερίκος ο Μέγας θεωρείται διπλωματική και στρατιωτική ιδιοφυία. Χαρακτηρίστηκε πεφωτισμένος μονάρχης από τους υπηκόους του. Ανέδειξε την Πρωσία, στον θρόνο της οποίας ανήλθε σε σχετικά νεαρή ηλικία, ως την ισχυρότερη στρατιωτική δύναμη της Ευρώπης. Συνέγραψε τον Αντι-Μακιαβέλι στην γαλλική γλώσσα πριν αναλάβει τον θρόνο αναγγέλλοντας την άφιξη μιας ιστορικά νέας περιόδου.

Άλλα βιβλία που σας προτείνουμε

Το άρθρο Αντι-Μακιαβέλι εμφανίστηκε πρώτα στο Εκδόσεις Λέμβος.

ΟΙ ΔΕΚΕΜΒΡΙΣΤΕΣ

Στις 13 Ιουλίου 1826 οι επικεφαλής στρατιωτικοί Δεκεμβριστές, Πέστελ Πάβελ, Ριλέγιεφ Κοντράτι, Μουραβιόφ-Απόστολ Σεργκέι, Μπεστούζεφ-Ριούμιν Μιχαήλ και Καχόφσκι Πιοτρ απαγχονίστηκαν στην αυλή του φρουρίου Πετροπαβλόφσκ. Ενώ οι υπόλοιποι συμμετέχοντες στην προσπάθεια εκδημοκρατισμού της Ρωσίας εξορίστηκαν.

Πολλές γυναίκες που ασπάζονταν την ιδεολογία των ανδρών τους, πήραν και αυτές τον δρόμο της εξορίας, εγκαταλείποντας υποχρεωτικά εκτός απ’ τα προνόμια και τα παιδιά τους.

Μία από αυτές, η πολύ νεαρή τότε Μαρία Βαλκόνσκαγια, που ένωσε τη μοίρα της με τον καταδικασμένο σε καταναγκαστικά έργα πρί­γκιπα Βαλκόνσκι, κράτησε σημειώσεις που αποδείχτηκαν, με το πέρασμα των χρόνων, πολύ σημαντικές.

Οι σημειώσεις στο ημερολόγιο της Βαλκόνσκαγια μεταφράστηκαν για πρώτη φορά στην Ελλάδα.

Μετάφραση από τα ρωσικά: Ελένη Κατσιώλη

Βιβλία της Ελένης Κατσιώλη από τις εκδόσεις Λέμβος:

Γίντις – διηγήματα

Μια ματιά στον κόσμου της Μαρίνα Τσβετάγεβα

Μια ματιά στον κόσμου του Αλεξάντρ Πούσκιν

Η ιστορία του Πουγκατσόφ

Το άρθρο Τα απομνημονεύματα της Πριγκίπισσας Μαρίας Βαλκόνσκαγια εμφανίστηκε πρώτα στο Εκδόσεις Λέμβος.

Στη Σαχαλίνη μένει τρεις μήνες και επισκέπτεται σχεδόν όλους τους κρατουμένους, όλες τις υπηρεσίες και τις φυλακές. Τις οδυνηρές εμπειρίες του απ’ αυτό το κολαστήριο τις μεταπλάθει σε μια συγκλονιστική αφήγηση, στην οποία οι καρποί της προσωπικής έρευνας διαπλέκονται με μια πληθώρα άλλων πηγών –διηγήσεις, αρχειακό υλικό, επιστημονικές μελέτες κ.ά.

Τι είναι όμως η Νήσος Σαχαλίνη; Μήπως μια δημοσιογραφική καταγραφή, μια κοινωνιολογική μελέτη, ένα οδοιπορικό; Μήπως δεν είναι τίποτα απ’ όλα αυτά, αλλά και όλα αυτά μαζί; Σε κάθε περίπτωση, και πέρα από κάθε ειδολογικό δείκτη, το έργο αυτό είναι μια πραγματεία για τον άνθρωπο που υποφέρει, που συντρίβεται κάτω από τον ζυγό μιας κοινωνίας που δεν νοιάζεται γι’ αυτόν. Μια θαρραλέα καταγγελία της βαρβαρότητας του σωφρονιστικού συστήματος της εποχής, χωρίς κορόνες και ακατάσχετους λυρισμούς, σε ύφος λιτό και τόνους χαμηλούς, με την τραγικότητα και την ωμότητα να εναλλάσσονται με τη γλαφυρότητα, ακόμα και το χιούμορ. Ένα έργο πραγματικό μνημείο ανθρωπισμού.

Το άρθρο Νήσος Σαχαλίνη εμφανίστηκε πρώτα στο Εκδόσεις Λέμβος.

Στο δεύτερο μισό του 18ου αιώνα συνέβησαν τρεις επαναστάσεις. Το να αναφερθούμε στις δύο από αυτές ως επιτυχημένες, θα ήταν… υποτιμητικό! Στην πραγματικότητα η επιτυχία τους ήταν τόσο μεγάλη, ώστε δεν υπάρχει καμία υπερβολή στον ισχυρισμό ότι διαμόρφωσαν και συνεχίζουν να διαμορφώνουν σε πολύ μεγάλο βαθμό αυτό που γνωρίζουμε σήμερα ως δυτικό πολιτισμό. Τόσο η Γαλλική όσο και η Αμερικάνικη Επανάσταση σφυρηλάτησαν και γέννησαν ιδέες, πρακτικές, θεσμούς, μέχρι και κράτη και πολιτισμούς που μας προσδιορίζουν.

Η τρίτη επανάσταση της εποχής είχε μόνο ένα κοινό με τις άλλες δύο. Συνέβη την ίδια περίοδο, από το 1773 μέχρι το 1775. Σε όλα τα άλλα, αυτή η επανάσταση, την οποία μας εξιστορεί τόσο δυναμικά ο σπουδαιότερος Ρώσος ποιητής, διαφέρει πλήρως. Με σημαντικότερη διαφορά από όλες… την αποτυχία της. Η εξέγερση του Πουγκατσόφ είχε μηδενική αποτελεσματικότητα, άρα και επίδραση.

Ήταν τόσο μεγάλη αυτή η αποτυχία ώστε η επανάσταση αυτή ποτέ δεν ονομάστηκε επανάσταση. Παρέμεινε στην ιστορία ως εξέγερση. Ή ακόμα και ως στάση.

Μετάφραση από τα ρωσικά: Ελένη Κατσιώλη

Επίμετρο: Βαγγέλης Προβιάς

Το άρθρο Η Ιστορία του Πουγκατσόφ εμφανίστηκε πρώτα στο Εκδόσεις Λέμβος.